عوارض داروهای شیمی‌درمانی | پیشگیری و درمان عوارض قلبی داروهای شیمی‌درمانی


عوارض قلبی شیمی‌درمانی یا مسمومیت قلبی عارضه‌ای است که در اثر مصرف داروهای شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی در افراد به وجود می‌آید. از عوارض آن آریتمی و نارسایی قلبی است. این عوارض می‌توانند منجر به کاهش عملکرد قلبی، تشدید ناراحتی‌ها و حتی تهدید جدی برای سلامت قلب شوند. برای پیشگیری و مداوا، مشاوره و همکاری با کاردیوانکولوژی ضروری است تا بیماران بهترین مراقبت‌های قلبی را در طول درمان سرطانی دریافت کنند. ما در این مقاله به بررسی این عوارض و لزوم مراجعه به کاردیوانکولوژی می‌پردازیم.

عوارض داروهای شیمی‌درمانی

برای درمان و کنترل بیماری‌های سرطانی از داروهای شیمی‌درمانی استفاده می‌شود. این داروها در کنار اینکه سلول‌های سرطانی را از بین می‌برند، می‌توانند روی سلول‌های غیر سرطانی بدن نیز اثر گذاشته و عملکرد آن‌ها را دچار اختلال کند.

عوارض داروهای شیمی‌درمانی می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

  • کاهش سلول‌های خونی: برخی داروها می‌توانند تعداد سلول‌های خونی را کاهش داده و منجر به آنمی (کم‌خونی)، لکوپنی (کاهش تعداد سلول‌های سفیدخونی) و ترومبوسیتوپنی (کمبود پلاکت‌ها) شوند.
  • تأثیر بر گوارش: عوارض گوارشی نظیر تهوع، استفراغ، اسهال یا اختلالات روده معمولاً در داروهای شیمی‌درمانی دیده می‌شوند.
  • تأثیر بر موارد ایمنی: داروهای شیمی‌درمانی می‌توانند سیستم ایمنی بدن را تضعیف کرده و خطر ابتلا به عفونت‌ها را افزایش دهند.
  • عوارض پوستی: تغییرات در پوست نظیر خشکی، قرمزی، آفتاب‌سوختگی و تغییر رنگ پوست ازجمله عوارض معمول درمان‌های شیمی‌درمانی هستند.

عوارض قلبی ناشی از مصرف داروهای شیمی‌درمانی

شناخته‌شده‌ترین علت مسمومیت قلبی ناشی از درمان سرطان استفاده از داروهای شیمی‌درمانی دوکسوروبیسین (Adriamycin) هستند. دوکسوروبیسین یک نوع از داروهای شیمی‌درمانی است که آنتراسیکلین نامیده می‌شود. این داروها می‌توانند مشکلات قلبی برای بیماران سرطانی تحت درمان ایجاد کنند:

کاردیومیوپاتی (Cardiomyopathy):

داروهای شیمی‌درمانی مانند دوکوروبیسین و تراستوزوماب ممکن است منجر به کاهش عملکرد قلبی شوند که کاردیومیوپاتی نام دارد. کاردیومیوپاتی باعث ضعف قلب و افت فشار خون می‌شود.

اختلالات ریتم قلبی (Arrhythmias) یا آریتمی

برخی داروهای شیمی‌درمانی ممکن است باعث تغییرات در ریتم طبیعی قلب شده و اختلالات ریتم قلبی مانند تاکی‌کاردی و برادی‌کاردی را ایجاد کنند.

فیبروز قلبی (Cardiac Fibrosis):

داروهای شیمی‌درمانی مانند دوکوروبیسین می‌توانند باعث تغییرات در بافت قلبی و منجر به فیبروز قلبی شوند. در این وضعیت بیمار دچار تنگی نفس، خستگی و سایر علائم قلبی می‌شود.

داروهای می‌توانند باعث تغییرات در عملکرد قلبی و منجر به عوارض قلبی شوند.

علائم مسمومیت قلبی در بیماران سرطانی

سمی شدن قلب یک وضعیت جدی است. بلافاصله اگر دچار علائم زیر شدید، به پزشک اطلاع دهید:

  • خستگی و ضعف عمومی
  • احساس ضعف در تنفس به هنگام انجام فعالیت، بدتر شدن حالت تنگی نفس در حالت استراحت
  • احساس ناراحتی و درد در قسمت پشت بدن به هنگام دراز کشیدن
  • تنگی نفس
  • تپش قلب نامنظم
  • اسپاسم عروق
  • تورم اندام‌ها به خصوص مچ پاها
  • سرگیجه

 تشخیص عوارض قلبی در بیماران سرطانی

پزشک متخصص قلب عوارض قلبی عروقی ناشی از درمان سرطان با داروهای شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی را معمولاً با روش‌های زیر تشخیص می‌دهد:

شنیدن صدای قلب:

با استفاده از استتوسکوپ یا گوشی پزشکی، پزشک می‌تواند صدای‌های غیرطبیعی قلب را شناسایی کند. هر صدای غیرمعمولی به صورت “lub-dub” ممکن است نشانه‌ای از آسیب به قلب باشد.

عکس رادیولوژی از قفسه سینه:

این اشعه تصویری از قلب و ریه ارائه می‌دهد. از بزرگی قلب در این تصویر می‌توان برای تشخیص عوارض قلبی داروهای شیمی‌درمانی استفاده کرد.

نوار قلب (ECG)

در نوار قلب با الکترودهایی که به قفسه سینه متصل می‌کنند، فعالیت‌های الکتریکی قلب ثبت می‌شود. از روی نمودارهای ثبت شده تعداد و نظم ضربان قلب را اندازه‌گیری می‌کند.

اکوکاردیوگرافی

در اکوی قلب از امواج صوتی برای تولید تصاویر قلب استفاده و عملکرد قلب و حجم خون پمپاژی را ارزیابی می‌کنند.

اکوکاردیوگرافی میزان انقباض و انبساط قلب، اندازه بطن های قلبی، حجم خون پمپاژی و تغییرات ورود و خروج خون را مشخص می‌کند. این آزمایش به تشخیص نارسایی قلبی، اختلالات ریتمی، تغییرات در دیواره‌های قلب و نشانه‌های مسمومیت قلبی کمک می‌کند.

اسکن موگا:

در این روش ابتدا یک ماده رادیواکتیو یا ایزوتوپ را از طریق عروق خونی وارد بدن بیمار می‌کنند. سپس تصاویر متعددی از قلب تهیه می‌شود. با کمک این تصاویر می‌توان حالت انقباض و استراحت و حتی میزان خون‌رسانی به قلب را بررسی نمود.

کاردیوانکولوژییست به پیشگیری و درمان عوارض قلبی ناشی از درمان سرطان کمک می کند.

پیشگیری و درمان عوارض قلبی داروهای شیمی‌درمانی

یکی از علل اصلی مرگ‌ومیر در بیماران سرطانی حتی بااینکه درمان سرطان آن‌ها رضایت‌بخش اعلام‌شده و کامل می‌شود، ابتلا به عوارض قلبی در حین و پس از فرایند درمان است. برای پیشگیری و درمان عوارض قلبی ناشی از داروهای شیمی‌درمانی و پرتودرمانی مراجعه به پزشکی که در دو حوزه قلب و سرطان تخصص دارد، بسیار حیاتی است. کاردیوانکولوژی یک زیرشاخه از تخصص قلب و سرطان است و از دانش قلبی و علم سرطانی بهره‌مند‌است. متخصصان کاردیوانکولوژی به تشخیص، پیشگیری و درمان عوارض قلبی ناشی از درمان‌های شیمی‌درمانی می‌پردازند.

در این راستا، ضروری است تا بیماران سرطانی که تحت درمان با داروهای شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی قرار می‌گیرند، هم‌زمان با درمان‌هایشان نیز با کاردیوانکولوژی مشورت کنند. این متخصصان می‌توانند با مشاوره، ارزیابی دقیق و نظارت مداوم، به بیماران کمک کند تا در طول درمان سرطان خود، ابتلا به عوارض قلبی را به حداقل برسانند و سلامت قلب را حفظ کنند.

همچنین کاردیوانکولوژیست با بررسی وضعیت بالینی بیماران قلبی که دچار سرطان شده‌اند یا بیماران سرطانی غیر قلبی، بهترین داروهای شیمی‌درمانی را با کمترین عوارض به بیماران تجویز می‌کنند.

نتیجه‌گیری

استفاده از داروهای شیمی‌درمانی و پرتودرمانی برای درمان سرطان می‌توانند عوارض قلبی عروقی متعددی ایجاد کنند. ابتلا به این عوارض در حین و پس از فرایند درمان، بیماران سرطانی را می‌تواند با مشکلات جسمی عدیده‌ای مواجه کند. مشاوره با کاردیوانکولوژیست در تشخیص و مداوای این عوارض برای بیماران سرطانی حائز اهمیت است.

نوشته‌های مشابه